Mekan Neye Denir?
İzmir’de yaşayan, 25 yaşında, arkadaş ortamında sürekli espri yapan ama her şeyi fazla düşünen biriyim. Gerçekten de bazen, “Aman ya, bugün ne kadar derin düşündüm!” dediğimde, arkadaşlarım bana göz devirebilir. Ama ne yapayım? Bazen gerçekten kafamda bazı sorular dönüp duruyor ve bunları birilerine anlatmak gerekiyor. Bu yazıda da bir şekilde kendimi sorgularken buldum: Mekan neye denir? Hadi gelin, bu konuyu biraz mizahi bir şekilde irdeleyelim.
Mekan Nedir? (Ciddiyetle Başlayalım)
İçimden bir ses diyor ki: “Hadi, önce işi ciddiye alalım. Mekan, bir yerin fiziksel anlamda varlık kazanmış hâlidir. Yani bir alan, bir çevre, bir ortam… Örneğin, evin, okulun, parkın, kafeteryanın her biri birer mekandır. Mekan, bulunduğumuz fiziksel çevreyi tanımlar ve bizim o çevrede nasıl etkileşimde bulunduğumuzu belirler.”
Ama tabii, içimdeki espri anlayışım devreye girince, bu tanım bana biraz sıkıcı gelmeye başladı. O yüzden, gelin şimdi bir de olayın komik yönüne bakalım.
Gündelik Hayatta Mekan
Bir gün, arkadaşlarım ve ben bir kafede toplanıyoruz.
Ben: “Bu mekan harika ya, bence dünyada en keyif aldığım yer burası!”
Arkadaşım: “Ya sen cidden buna ‘mekan’ diyorsun? Burası sadece bir kafe.”
Ben: “Evet, ama burası hem bir kafe hem de bizim sosyal hayatımızın merkezi. Burada birbirimize derdimizi anlatıyoruz, kahvelerimizi içiyoruz, bazen de garsona ‘Bize de bir pizza getir!’ diyoruz, sonrasında ne olduğunu hatırlamıyoruz bile.”
Burada, işin içine mizah katmaya çalışıyorum, çünkü aslında kafede bir araya geldiğimizde bizlere göre burası sadece bir kafe değil, bize ait bir mekan. İçindeki sohbetler, kahkahalar ve soğuk kış akşamlarında paylaşılan sıcak içecekler ile burası bizim için farklı bir anlam taşır. Mekan demek, sadece fiziksel bir alan değil, bizim yaşadığımız anların birleşimidir.
İç ses: “Vay be, şimdi düşündüm de, o kafede tam olarak ne oldu ki? Pizza, sohbet, ama biz hep de sonrasında hatırlamıyoruz. Mekan değil, zaman aslında daha önemli olabilir mi?”
Mekan ve Zaman: İç İçe Geçmiş İki Kavram
Bazen aklıma takılır, zaman bir mekanda nasıl bir etki yaratıyor?
Hadi bir örnek üzerinden gidelim. Geçen hafta bir arkadaşımla sahilde yürüyorduk. Bir anda, bu mekan üzerinde düşündüm. Hani bazen denize bakarsınız ya, orada değil de bir başka yerde olsaydınız belki o anı aynı şekilde hissetmeyeceksinizdir. Burası İzmir, sahil, deniz… Ama bir de bunun içindeki zaman var. Zaman, mekanı şekillendiriyor. O yüzden bir mekanın ruhunu anlamak, o anın ruhunu da anlamak gibi bir şey.
İçimdeki felsefeci: “Yani bir mekan aslında sadece bir yer değil, bir anın ta kendisi olabilir. Anı, zamanı ve mekanı birleştiren şey bizim içsel deneyimimiz.”
İç sesim: “Buna ne gerek var ya, çok derin düşündüm yine. Sonuçta mekan, kahve içilen yerdir.”
Mekan Neye Denir? Bir Kafede, Bir Sokakta, Bir Çalışma Alanında
Diyelim ki bir kafede, bir köşede oturuyorsunuz, kahvenizi yudumluyorsunuz. Yan masada birileri sesli bir şekilde tartışıyor, diğer tarafta ise birisi kendi haline şarkılar söylüyor. Ne olmuş olabilir ki? Bu mekan, sadece oturmak için kullanılan bir yerden çok daha fazlasıdır. O an, burada bir düşünme süreci de olabilir. O an, zamanla birleşir, mekanda farklı yaşam izleri oluşur.
Bunun yanı sıra, bazı mekanlar var ki tamamen sıradan yerler gibi görünür, ama onlar aslında en değerli anların yaşandığı yerler olabilir. Mesela, okulun kantini. O kadar sıradan bir yer ki, ama her bir öğle yemeği molasında orada yaşadığınız sohbetler, şakalar, insanlar arasında gelişen ilişkiler, her biri o “mekanı” eşsiz kılar. Mekan demek, anı biriktirmek demektir.
Mekan ve İnsan İlişkisi
Bir de şu açıdan bakalım: Mekan, bir kişinin kimliğini nasıl etkiler? Hani birinin tarzını yansıtan bir mekan vardır ya, işte o tam da burasıdır. Bazen bir kişi, bir kafeyi, bir sokağı, bir şehri kendi kimliğinin bir parçası gibi görür. Örneğin, sen İzmir’sin, sahil boyunca yürüyen, sabahları pazardan domates alırken bir yandan da çayı hazırlayan insansın. Mekan, seni tanımlar. Zaten ben de bir İzmirli olarak bunu çok iyi biliyorum. Ne zaman sahilde yürüyorsam, o an İzmir benim mekanım oluyor.
Arkadaşım: “Abi, bu ne ya, her konuda İzmir’den bahsediyorsun. İzmir değil, başka bir yer olsa ne olurdu?”
Ben: “İzmir’dir o! Çünkü her bir köşe, her bir mekan beni anlatır. Mekan, bir şehri, bir yeri değil; seni de anlatır.”
Sonuç: Mekan Neye Denir?
İzmir’de, 25 yaşında bir genç olarak bu soruyu düşündüm: Mekan neye denir? Cevap, belki de o kadar basittir ki, bazen fark etmeden yaşadığımız her an, içinde bulunduğumuz her yer, aslında birer mekan tanımıdır. Mekan, sadece dört duvar ya da bir çevre değil; orada geçirilen zaman, paylaşılan anlar ve hissettiklerimizle anlam kazanır. Yani kısacası, bir mekan demek, içinde yaşadığınız hayatın anlamlı bir parçası demektir.
İçimden bir ses geliyor: “Ve en sonunda düşündüm ki, mekan, sadece fiziksel bir şey değil; içindeki insanlar, oradaki anılar, hisler… Bunlar hepsi bir araya geldiğinde gerçek anlamını bulur.”